БЛОКЧЕЙН ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЖӘНЕ ЭЛЕКТРОНДЫҚ ТӨЛЕМДЕРДІҢ ҚАУІПСІЗДІГІ ТУРАЛЫ: ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИНТЕРНЕТ-АЛАЯҚТЫҚҚА ҚАРСЫ КҮРЕС
DOI:
https://doi.org/10.26577/JAPJ2025116414Аннотация
Құқық жүйесі технологиялардың даму ырғағына қалай бейімделе алады, егер бұл технологиялар қаржылық операциялардың табиғатын түбегейлі өзгертсе? Осы зерттеу осы сауалға жауап іздеуді мақсат етіп, электрондық төлемдердің қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі және киберқылмыстың алдын алудағы блокчейннің рөлін Қазақстанның құқықтық кеңістігі аясында талдайды.
Талдау барысында таратылған тізілім технологиясының криптографиялық негіздерінен бастап, оны үш түрлі юрисдикциядағы – Еуропалық Одақта, Біріккен Араб Әмірліктерінде және Қазақстанда – құқықтық реттеу жүйесіне дейінгі бағыты қарастырылады. 2024–2025 жылдардағы киберқылмыстарға қатысты статистикалық деректер мен қалыптасып келе жатқан сот практикасынан сүйене отырып, зерттеу бір маңызды қайшылықты алға тартады: блокчейннің орталықтандырылмаған мәселелері нақты делдалдарға негізделген құқықтық шеңбермен үйлесе бермейді.
Зерттеу нәтижелері «транзакцияның шынайылығы презумпциясы» деп сипатталатын жаңа дәлелдемелік ұғымға назар аударады. Бұл – криптографиялық тексеру арқылы қамтамасыз етілетін тың тәсіл. Алайда, бірқатар елеулі кедергілер әлі де сақталып отыр. Соттар блокчейн негізінде алынған дәлелдемелердің жарамдылығы жайында нақты ұстанымға ие емес. Жауапкершілік туралы ережелерде таратылған жүйелердің ерекшеліктері ескерілмеген, ал бұл жүйелерде ешбір тарап тізілімді жеке бақыламайды. Ақшаны жылыстатуға қарсы талаптар да бүркемеленген транзакциялармен оңай үйлесе қоймайды.
Түйін сөздер: блокчейн, электрондық төлемдер, смарт-келісімшарттар, киберқылмыс, цифрлық юрисдикция, АХҚО, реттеуші құмсалғыш, цифрлық теңге, KYC/AML, MiCA.
