ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЭЛЕКТРОНДЫҚ ҚЫЛМЫСТЫҚ ІС ЖҮРГІЗУДІҢ ПРОБЛЕМАЛАРЫ ЖӘНЕ ШЕТЕЛДІК ЦИФРЛЫҚ СОТҚА ДЕЙІНГІ ТЕРГЕП-ТЕКСЕРУ МОДЕЛЬДЕРІНЕ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ
DOI:
https://doi.org/10.26577/JAPJ2025116411Аннотация
Қылмыстық сот ісін цифрландыру құқық қорғау жүйелерін жаңғыртудың негізгі бағыттарының біріне айналуда. АКТ қолдану досудебный тергеудің жеделдігін арттырып, деректерді өңдеу дәлдігін күшейтеді. Қазақстан Республикасында электрондық форматтың базалық инфрақұрылымы, оның ішінде онлайн-сервистер қалыптасқанымен, қолданыстағы нормативтік актілер мен электрондық жүйелерді пайдалану практикасы толыққанды цифрлық тергеу моделін қалыптастыруға кедергі келтіретін жүйелік шектеулерді көрсетеді. Зерттеудің мақсаты – Қазақстандағы электрондық қылмыстық сот ісін жүргізудің қазіргі жағдайы мен даму перспективаларын кешенді бағалау. Жұмыс құқықтық реттеудегі және практикалық іске асырудағы проблемаларды анықтауды, ҚР ҚПК мен ведомстволық актілер арасындағы коллизияларды талдауды, шетелдік үлгілерге (CMS, e-File, eDiscovery) салыстырмалы шолуды және халықаралық тәжірибені бейімдеу жөніндегі ұсыныстарды әзірлеуді қамтиды. Методология заңнаманы талдауға, цифрлық инфрақұрылымды бағалауға және халықаралық тәжірибені зерттеуге негізделген. Жүйелеу және салыстырмалы-құқықтық талдау әдістері қолданылып, электрондық тергеудің тиімділігіне әсер ететін жеті негізгі проблема айқындалды.
Анализ ИКТ қолдану тәртібінің нақты регламенттелмегенін, ҚР ҚПК мен Бас прокурордың № 2 Бұйрығы арасындағы қайшылықтарды, «Е-ҚІ» мен «Qamqor» жүйелерінің Құқықтық статистика комитетінің деректер базаларымен жеткіліксіз интеграциясын, сондай-ақ «Жария секторда» құпиялылық бұзылғаны үшін жауапкершіліктің реттелмегенін көрсетті. Қашықтан тергеу әрекеттерін жүргізу, заттай дәлелдемелерді айналымға енгізу және электрондық форматты шектеу критерийлерін айқындауда да нормативтік олқылықтар байқалды. Зерттеудің құндылығы жеті құрылымдық кедергіні анықтауға негізделген электрондық қылмыстық сот ісін жүргізуді талдаудың жүйелі тұжырымдамасын қалыптастыруында. Құқықтық, технологиялық және ұйымдастырушылық аспектілерді біріктіретін кешенді тәсіл ұлттық ғылыми әдебиеттегі әдіснамалық олқылықты толтырады.
Практикалық маңызы нормативтік және технологиялық ортаға енгізуге бағытталған шешімдер ұсынумен көрінеді: реттеу базасын унификациялау (ҚПК-ке толықтыру), интеграциялық шина мен Data Hub құру, QR-белгілеуі бар заттай дәлелдемелерді есепке алу модулін енгізу және «Жария секторда» құпиялылық бұзылғаны үшін жауапкершілік механизмін қалыптастыру. Бұл шаралар тергеу тиімділігін арттыруға және қылмыстық сот ісін жүргізудің толыққанды электрондық экожүйесін дамытуға мүмкіндік береді.
Түйін сөздер: электрондық қылмыстық сот ісін жүргізу, цифрлық досудебный тергеу, дәлелдемелерді сақтау тізбегі, ақпараттық жүйелер интеграциясы.
