ЭКОЛОГИЯЛЫҚ КӨШІ-ҚОН: ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕР, ЦИФРЛЫҚ БАСҚАРУ ҚҰРАЛДАРЫ ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН ТӘЖІРИБЕСІ
DOI:
https://doi.org/10.26577/JAPJ202511647Аннотация
Бұл мақалада экологиялық көші-қон халықаралық құқықтың қалыптасып келе жатқан бағыты және жаһандық климаттық өзгерістер жағдайында маңызды құбылыс ретінде талданады. Зерттеудің мақсаты – экологиялық көші-қонды реттеудің халықаралық-құқықтық тетіктерін анықтау және цифрлық трансформация жағдайында олардың Қазақстанның ұлттық көші-қон саясатына ықпалдасу мүмкіндіктерін бағалау. Мақалада БҰҰ құжаттары, РКИК ООН тетіктері, Халықаралық көші-қон ұйымының бастамалары, сондай-ақ Еуропалық Одақ пен Германия тәжірибесі негізінде климаттық факторларға байланысты көшіп-қонуларды басқарудың институционалдық және цифрлық құралдары қарастырылады.
Зерттеу әдіснамасы салыстырмалы құқықтық талдауды, жүйелік көзқарасты және көші-қон процестерін басқаруда қолданылатын цифрлық шешімдерді зерттеуді қамтиды. Талдау нәтижелері цифрландырудың – спутниктік мониторинг, геоақпараттық жүйелер, жасанды интеллект және жаһандық деректер базалары – халықаралық реттеудің құрамдас бөлігіне айналып, көші-қон үрдістерінің болжамдылығын арттыратынын көрсетті.
Жұмыстың ғылыми жаңалығы экологиялық көші-қонды реттеудің халықаралық-құқықтық және цифрлық тәсілдерін Қазақстан мен Орталық Азия аймағының ерекшеліктерімен кешенді түрде қарастыруында. Практикалық маңызы – зерттеу нәтижелерін көші-қон заңнамасын жетілдіру, климаттық тәуекелдерді мемлекеттік саясатқа енгізу және мониторинг пен ерте ескерту жүйелерін цифрландыруда қолдану мүмкіндігінде.
Жүргізілген талдау Қазақстанның халықаралық стандарттар мен аймақтық ынтымақтастық негізінде экологиялық көші-қонды цифрлық-құқықтық реттеудің ұлттық моделін қалыптастыруға әлеуеті бар екенін айқындады.
Түйін сөздер: экологиялық көші-қон, халықаралық құқық, цифрландыру, Қазақстан, климаттық тәуекелдер.
