АЗАМАТТАР КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ БАҚЫЛАУ ОРГАНДАРЫНА ШАҚЫРУ ҚҰҚЫҒЫНЫҢ СУБЪЕКТІЛЕРІ РЕТІНДЕ: ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ МЕН ОРТА АЗИЯ ЕЛДЕРІНІҢ ТӘЖІРИБЕСІ
DOI:
https://doi.org/10.26577/JAPJ202511644Аннотация
Мақалада Қазақстан Республикасында және Орталық Азия елдерінде азаматтардың конституциялық бақылау органдарына жекелей конституциялық шағым жасау құқығының құқықтық мәртебесі талданады. Зерттеудің мақсаты — жеке конституциялық шағымдардың қазіргі модельдерін анықтау, Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан және Түрікменстан ұлттық құқықтық жүйелеріндегі ұқсастықтар мен айырмашылықтарды көрсету, сондай-ақ осы құқықты жүзеге асырудағы практикалық мәселелерді бағалау. Ғылыми және практикалық маңыздылығы — азаматтардың конституциялық құқықтарын қорғау механизмін жүйелеу және оны жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу. Зерттеу әдістемесі салыстырмалы-құқықтық талдау мен халықаралық тәжірибені, соның ішінде Венеций комиссиясының ұсынымдарын қамтиды. Нәтижелер көрсеткендей, шағымдарды беру субъектілерінің шектеулігі, рәсімдердің күрделілігі, құқықтық сауаттылықтың төмендігі, шағымдардың көпшілігінің қайтарылуы және қарау ұзақтығы құқықты іске асыруға кедергі келтіреді. Қорытындылар процестерді цифрландыру, консультациялық орталықтар мен әдістемелік нұсқаулар жасау, азаматтардың конституциялық заңдылықты күшейтуге қатысуын арттыру қажеттігін айқындайды. Практикалық мәні — жеке конституциялық шағым институтын тиімді етуге бағытталған шараларды ұсыну.
Түйін сөздер: конституциялық бақылау, азаматтар, жеке конституциялық шағым, құқықтар мен бостандықтар, Қазақстан, Орталық Азия.
