Оңалту – қылмыстық процесте күдіктіні, айыпталушыны қорғау құқығының кепілі

Аңдатпа

Мақала қылмыстық процесте айыпталушыны, күдіктіні қорғау құқығының кепілі ретінде
оңалуға арналған. Қылмыстық процесте қалпына келтіру азаматтың тиісті құқықтық актіде
көрсетілген қылмыстық іс бойынша кінәсіздігін мойындауы, келтірілген зиянды өтеуге, сондай-
ақ заңсыз немесе негізсіз қылмыстық қудалау және (немесе) сотталмау нәтижесінде бұзылған
өзге де құқықтарды қалпына келтіру.
Оңалту туралы құқықтық ережелер қылмыстық процедуралық сипатқа ие, себебі ол
қылмыстық процестен туындайды – ресми күдік немесе қылмыстық іс бойынша айыптау.
Осы мақаланың негізгі мақсаты мүліктік зиянды өтеуді, материалдық зиянды өтеуді, басқа
да құқықтарды қалпына келтіруді туынды міндеттер деп қарастырады, бастысы – тергеу, соттық
қателікті түзету, бұл қылмыстық процестің айрықша құзыры.
Осы мақалада, атап айтқандай, заңсыз қылмыстық қудалау салдарынан адам мен азаматқа
келтірілген залал, анықтау органы, анықтаушы, прокурордың, тергеушінің және соттың кінәсіне
қарамастан толық көлемде өтеледі.
Оңалтуға құқықты құру мақсатында қылмыстық қудалауды, қылмыстық іс жүргізу тәртібін
бұзумен жүргізілгенін мойындау керек. Яғни мемлекеттік органдардың немесе олардың
лауазымды тұлғаларының заңсыз әрекеттері, немесе кемшіліктері салдарынан бұл әрекеттер,
немесе әрекетсіздік қылмыстық істі алдын ала тергеуді, заңсыз ұстауды немесе заңсыз
қылмыстық айыптауды заңсыз бастауға әкелуі мүмкін.
Түйін сөздер: оңалту, күдікті, айыпталушы, мүліктік зиян, моральдық зиян, қылмыстық
қудалау, сот ісін жүргізу.