ҚҰҚЫҚ ҚОРҒАУ ҚЫЗМЕТІНІҢ ЦИФРЛЫҚ ТРАНСФОРМАЦИЯСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КРИМИНАЛИСТ-МАМАННЫҢ КӘСІБИ ҚҰЗІРЕТТЕРІН ДАМЫТУ (Journal of actual problems of jurisprudence, 2025)
Мақалада Қазақстан Республикасындағы сараптамалық-криминалистикалық қызметтің цифрлық трансформациясының өзекті мәселелері қарастырылады. Ақпараттық технологияларды қолдану арқылы жасалатын қылмыстар санының артуы қылмыстардың сипаты мен жасалу тәсілдерінің өзгеруіне алып келіп, криминалист мамандардан жаңа кәсіби құзыреттерді, атап айтқанда, цифрлық қауіпсіздік, деректерді талдау, бағдарламалық-аналитикалық кешендер мен жасанды интеллект, блокчейн технологияларына негізделген платформаларды меңгеруді талап етеді. Мақалада отандық және халықаралық тәжірибедегі (мысалы, «Папиллон», АРМ криминалиста, Autopsy, FTK, Chainalysis, Predictive Policing) заманауи цифрлық шешімдерге шолу жасалып, олардың дәлелдемелерді, криптовалюталық транзакцияларды және пайдаланушы әрекеттерін талдаудағы тиімділігі көрсетіледі. Сонымен қатар, цифрлық криминалистиканы дамытудағы институционалдық және нормативтік тосқауылдар, атап айтқанда, кәсіби стандарттарда цифрлық дағдыларға қойылатын талаптардың болмауы және білім беру бағдарламаларының фрагментарлығы талданады. Авторлар кадрларды жүйелі даярлау қажеттігін, жоғары оқу орындарында пәнаралық курстар енгізуді, арнайы тренингтік платформалар құруды және ведомствоаралық сараптамалық-аналитикалық жүйелерді дамытуды ұсынады. АҚШ пен ЕО елдерінің тәжірибесі цифрлық криминалистика саласында мамандарды даярлау мен сертификаттаудың тиімді үлгілерін ұсынады. Мақалада қылмыстық қудалау саласында цифрлық технологияларды тиімді қолдану үшін нормативтік, білім беру, кадрлық және ұйымдастырушылық деңгейлерде кешенді реформалар жүргізу қажеттігі негізделеді. Бұл тәсіл заманауи криминалистиканың цифрлық дәуір талаптарына бейімделуіне және қылмыстық істердегі дәлелдемелер сапасының артуына мүмкіндік береді.Түйін сөздер: цифрлық криминалистика, цифрлық трансформация, криминалист, цифрлық дәлелдемелер, киберқылмыс, бағдарламалық-талдамалық платформалар, жасанды интеллект, криптовалюта, цифрлық трасология, кәсіби стандарттар, кадр даярлау, болжамды аналитика