Қазақстан Республикасындағы сыбайлас жемқорлыққа және оған қарсы іс-қимыл шаралары (Journal of actual problems of jurisprudence, 2020)
Аңдатпа. Ұсынылған мақалада соңғы жылдардағы статистикалық мәліметтер негізіндееліміздегі және жақын шетелдердегі (Ресей Федерациясы мен Қырғыз Республикасы) сыбайласжемқорлық құқық бұзушылықтарының құрылымы, жағдайы және жалпы динамикасы зерттелген.Еліміздегі және көршіле Ресей Федерациясында тіркелген қылмыстық құқық бұзушылықтардыңжалпы саны төмендеді (мысалы, Қазақстан Республикасында – 2016 жылы тіркелген361689-дан 2018 жылы 292286-ға дейін; Ресей Федерациясында – 2016 жылы тіркелген 2 160063-тен 2018 жылы тіркелген 1 991 532-ге дейін), ал Қырғыз Республикасында осы көрсеткішөсті (2016 жылы тіркелген 27481-ден 2018 жылы тіркелген 29718-ге дейін). Алайда ҚазақстанРеспубликасында мен Ресей Федерациясында сыбайлас жемқорлық қылмыстардың үлесішамамен бірдей деңгейде, ал Қырғыз Республикасында ол төмендейді (2016 жылғы 4,1%-дан2018 жылы 3,3%-ға дейін).Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепкеалу жөніндегі комитетінің мәліметтері бойынша сыбайлас жемқорлық қылмысының құрылымындапара алу және беру, қызмет бабында жалған құжат жасау, лауазымдық өкілеттіктерді теріспайдалану, алаяқтық, немесе бөтеннің сеніп тапсырылған мүлікті заңсыз пайдалану және ысырапету сияқты қылмыстар басым болды. Жақын шетелдерде (Ресей Федерациясы және ҚырғызРеспубликасы) жағдай түбегейлі айырмалшылығы жоқ – екі мемлекетте де парақорлық басым.Зерттелген барлыққа жуық елдерде сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексінің деңгейі бірдей(28-31). Алайда, 2018 жылдың соңында Қазақстан 31 ұпай жинап, Ресей Федерациясынан озыпкетіп, 124-ші орынға ие болды және Орталық Азия елдері арасында көшбасшылық орынғаие болды. Яғни, республика бойынша сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың үлесібұрынғы деңгейде болғанына қарамастан, белгілі бір оң үрдістер байқалды. Басқаша айтқанда,мемлекетіміздің сыбайлас жемқорлыққа қарсы қабылдаған іс-қимыл шаралардың кешені өзнәтижесін беруде.Түйін сөздер: сыбайлас жемқорлық, құқық бұзушылықтар, қылмыс, пара, мемлекет.