Оңалту – қылмыстық процесте күдіктіні, айыпталушыны қорғау құқығының кепілі (Journal of actual problems of jurisprudence, 2018)
Мақала қылмыстық процесте айыпталушыны, күдіктіні қорғау құқығының кепілі ретіндеоңалуға арналған. Қылмыстық процесте қалпына келтіру азаматтың тиісті құқықтық актідекөрсетілген қылмыстық іс бойынша кінәсіздігін мойындауы, келтірілген зиянды өтеуге, сондай-ақ заңсыз немесе негізсіз қылмыстық қудалау және (немесе) сотталмау нәтижесінде бұзылғанөзге де құқықтарды қалпына келтіру.Оңалту туралы құқықтық ережелер қылмыстық процедуралық сипатқа ие, себебі олқылмыстық процестен туындайды – ресми күдік немесе қылмыстық іс бойынша айыптау.Осы мақаланың негізгі мақсаты мүліктік зиянды өтеуді, материалдық зиянды өтеуді, басқада құқықтарды қалпына келтіруді туынды міндеттер деп қарастырады, бастысы – тергеу, соттыққателікті түзету, бұл қылмыстық процестің айрықша құзыры.Осы мақалада, атап айтқандай, заңсыз қылмыстық қудалау салдарынан адам мен азаматқакелтірілген залал, анықтау органы, анықтаушы, прокурордың, тергеушінің және соттың кінәсінеқарамастан толық көлемде өтеледі.Оңалтуға құқықты құру мақсатында қылмыстық қудалауды, қылмыстық іс жүргізу тәртібінбұзумен жүргізілгенін мойындау керек. Яғни мемлекеттік органдардың немесе олардыңлауазымды тұлғаларының заңсыз әрекеттері, немесе кемшіліктері салдарынан бұл әрекеттер,немесе әрекетсіздік қылмыстық істі алдын ала тергеуді, заңсыз ұстауды немесе заңсызқылмыстық айыптауды заңсыз бастауға әкелуі мүмкін.Түйін сөздер: оңалту, күдікті, айыпталушы, мүліктік зиян, моральдық зиян, қылмыстыққудалау, сот ісін жүргізу.