Күдіктіге, айыпталушыға қорғау құқығын қылмыстық процестегі басқа принциптермен қамтамасыз ету қағидатының арақатынасы (Journal of actual problems of jurisprudence, 2018)
Күдікті қамауға алу құқығын қорғайтын принципті әзірлеу қылмыстық процестің барлықсатыларында күшті кәсіби қорғауды талап етеді. Қазіргі уақытта қылмыстық іс бойыншаадвокаттың қатысу мүмкіндігі айтарлықтай кеңейді. Осы мақаланың мақсаты күдіктіге,айыпталушыға қылмыстық процестегі басқа да принциптермен қорғау құқығын қамтамасыз етуқағидатын қарау болып табылады. Қорғаныс функциясын табысты іске асыру үшін адвокаттыңжеткілікті қаражат бар-жоғын анықтау мүмкіндігі. Күдіктіге және айыпталушыға қорғау құқығынқамтамасыз ету айыпталушының кінәсіздігі презумпциясынан туындайды: қорғау құқығы әлікінәлі деп танылмағандарға және қылмыс жасауда күдіктіге және айыпталушыға ғана талапетіледі. Күдікті мен айыпталушының қорғау құқықты іске асыруды қамтамасыз ету міндетіқылмыстық іс жүргізуді жүзеге асыратын мемлекеттік органдарға жүктеледі және оны табыстыаяқтауға жауапты болады. Дегенмен, Қазақстан Республикасының қазіргі Қылмыстық іс жүргізукодексінде іргелі және басымдықты болатын бәсекелестік қағидаты, біздің ойымызша, кінәсіздікпрезумпциясы қағидаттары мен күдіктінің және айыпталушыны қорғау құқығын қамтамасызетудің өз мәні мен өзара байланысын төмендетеді. Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстықіс жүргізу кодексін қабылдаған кезде, қылмыстық процеске қарсы іс-қимыл үдерісін экстремалдықолдау, шындықты анықтаудан бас тарту, соттың дәлелдеудегі пассивті ролі, тараптардыңдәлелдеу жауапкершілігін іс жүзінде орналастыру, күдіктіге және айыпталушыға қорғау құқығынқамтамасыз ету принципіне әсер етпеуі мүмкін еместiгi. Бұл, мәні бойынша, бәсекелестіктіңресми-құқықтық деңгейінде ғана жүзеге асырылады, сондықтан табиғатта өте аз прагматикалық,бұл сөзсіз қорғаудың сапасына әсер етеді. Алдын ала тергеу органдары айыпталушылардыңқұқықтарын қамтамасыз етуге қатысты барлық нормаларды ұдайы орындауға міндетті. Осынормалардың бұзылуының әрқайсысы, сайып келгенде, жауапкердің қорғаныс құқығынқамтамасыз ету принципін бұзуға және іс бойынша шындықты орнатуға кедергі келтіреді.Түйін сөздер: күдікті, айыпталушы, қорғаныс, алдын ала тергеу, кінәсіздік презумпциясы,қарсылас.