Процестік әрекеттер мен шешiмдерге шағым жасау бостандығы қағидасы қылмыстық-процестік ұстауда жеке басқа қолсұғылмаушылықтың кепілі ретінде (Journal of actual problems of jurisprudence, 2018)
Мақалада Қазақстан Республикасы қылмыстық іс жүргізудің негізін қалаушы жәнебасқарушы негіз ретінде процестік әрекеттер мен шешiмдерге шағым жасау бостандығықағидасының құқықтық табиғаты қарастырылады. Зерттеудің пәні болып ҚР-дың қазіргізаңдардың, халықаралық құқықтың жалпыға танылған принциптері мен нормаларының жәнеөзге де нормативтік құқықтық актілерінің жүйесі; олармен реттелетін қылмыстық процестеПроцестік әрекеттер мен шешiмдерге шағым жасау бостандығы қағидасының жүзеге асырылуымәселелері бойынша біркелкі қоғамдық қатынастардың шеңбері; осы заңдарды қолданупрактикасы және соларды зерттеу негізінде заңдарды жетілдіруге байланысты ұсыныстаржасау. Әдістемелік негізі болып азаматтардың жеке бостандыққа құқықығының құқықтықреттелуінің конституциялық негіздерінің жүзеге асырылу тәртіптерінің және принциптерінің,сондай-ақ қылмыстық процесте процестік әрекеттер мен шешiмдерге шағым жасау бостандығықағидасының жүзеге асырылуының саяси-құқықтық, философиялық, құқықтық және өзге деғылыми негіздері табылады. Бұл үшін мемлекеттік және құқықтық көріністерді зерттеудің жалпығылыми және жеке ғылыми әдістері қолданылды. Ғылыми жаңалығы – автор империкалық ғылымиматериалдарды қолдана отырып, ҚР-дың Қылмыстық істер жүргізу кодексінде қылмыстықпроцесс аясына түскен азаматтардың заңды құқықтары мен бостандықтарын қылмыстыққудалау органдары тарапынан қол сұғушылықтан қорғаудың барабар қамтамасыз етілуініңжолдарын негіздейді. Қылмыстық процесте тұлғаның құқықтарының, бостандықтары мензаңды мүдделерінің процестік кепілдіктерінің жүйесін қалыптастыру мақсатында шағым жасауинститутының құқықтық режимин реттеуші заңнаманың ары қарайғы жетілдірілу қажеттілігіөзектеледі. Ұсталған адамға ұстаудың заңдылығы мен негізділігіне шағым жасау құқығын беруқажеттілігі ұсынылады.Түйін сөздер: процестік әрекеттер мен шешiмдерге шағым жасау бостандығы қағидасы,қылмыстық процесс, сот, прокуратура, күзетпен ұстау, ұстап алу.