ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЗАҢНАМА НЕГІЗІНДЕ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ МӘДЕНИЕТТІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ

Авторлар

DOI:

https://doi.org/10.26577/JAPJ204111726

Аңдатпа

Мақалада халықаралық-құқықтық құралдардың мемлекеттік басқару жүйесінде сыбайлас жемқорлықты тұрақты түрде қабылдамау көзқарасын қалыптастыруға қалай ықпал ететіні қарастырылады. Зерттеуде құқықтық тыйымдарға ғана емес, сонымен қатар адалдық қағидатын сақтау талабы мемлекеттік қызметшілердің кәсіби қызметі мен мемлекет және қоғам арасындағы қарым-қатынастардың ажырамас бөлігіне айналатын жағдайларға да назар аударылады. Зерттеу Біріккен Ұлттар Ұйымының 2003 жылғы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы конвенциясына, Еуропа Кеңесі мен Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) бірқатар құжаттарына, сондай-ақ Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мемлекеттер тобының (GRECO) және Халықаралық сыбайлас жемқорлыққа қарсы академияның қызметіне негізделген. Аталған дереккөздерді салыстыру міндетті құқықтық нормаларды, мониторинг тетіктерін, алдын алу шараларын және білім беру бастамаларын бір-бірінен ажыратуға мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижесінде халықаралық тәсілдер бұрын жасалған құқық бұзушылықтар үшін жауаптылықты қамтамасыз етуге ғана емес, сонымен қатар теріс пайдаланушылыққа бастапқыда мүмкіндік туғызатын жағдайларды жоюға да бағытталғаны анықталды. Алайда оларды қолдану ұлттық құқықтық жүйелер арасындағы айырмашылықтарға, мемлекеттік институттардың мүмкіндіктеріне және қабылданған міндеттемелердің орындалу деңгейіне байланысты. Қазақстан мәселесі жеке қарастырылады: шетелдік тәжірибе ұлттық заңнама мен әкімшілік практика тұрғысынан бағалануы тиіс. Құқықтық нормалар қабылданғаннан кейін сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет өздігінен қалыптаспайды деген қорытынды жасалды. Оны қалыптастыру үшін ашық рәсімдер, мемлекеттік органдардың жүйелі қызметі және қоғамның қатысуына нақты мүмкіндіктер қажет. Зерттеу құжаттық-құқықтық сипатқа ие және сыбайлас жемқорлық деңгейін эмпирикалық тұрғыдан өлшеуді көздемейді.

Түйін сөздер: сыбайлас жемқорлық; сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл; сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет; халықаралық заңнама; құқықтық сана; мемлекеттік қызмет; сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат.

Автор өмірбаяндары

  • С.Д. Данияров, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

    PhD докторы, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің қылмыстық құқық, қылмыстық процесс және криминалистика кафедрасының аға оқытушысы

  • Рэнь Юй, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

    заң ғылымдарының магистрі, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің заң факультетінің теория және мемлекет және құқық тарихы, конституциялық және әкімшілік құқық кафедрасының докторанты

  • А.Е. Жайнақ, Ілияс Жансүгіров атындағы Жетісу университеті

    заң ғылымдарының магистрі, І. Жансүгіров атындағы Жетісу университетінің құқықтық пәндер кафедрасының докторанты

  • Лю Сюэлянь, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

    заң ғылымдарының докторы, доцент, Бейжің Заң фирмасы Yingke, Пекин, ҚХР, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті заң факультетінің мемлекет және құқық теориясы мен тарихы, конституциялық және әкімшілік құқық кафедрасының оқытушысы

Жарияланды

2026-11-17

Журналдың саны

Бөлім

КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ӘКІМШІЛІК ҚҰҚЫҚ