ОТБАСЫЛЫҚ МІНДЕТТЕРІ БАР ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРДІ АЛГОРИТМДІК КЕМСІТУ: ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЕҢБЕК ЖӘНЕ ОТБАСЫ ҚҰҚЫҒЫНДАҒЫ ОЛҚЫЛЫҚТАР

Авторлар

DOI:

https://doi.org/10.26577/JAPJ204111226

Аңдатпа

Кадрлық шешімдерді автоматтандыру еңбек және отбасы құқығы шешім қабылдайтын адам тұлғасының төңірегінде құрған, отбасылық міндеттері бар қызметкерлерді қорғаудың дәстүрлі құрылымын өзгертуде. Мақаланың мақсаты – жасанды интеллект жүйелерінің отбасылық мәртебе белгісі бойынша кемсітушілікті қалай жаңғыртатынын және күшейтетінін анықтау, сондай-ақ осы құбылысқа қарсы тұру үшін қолданыстағы қазақстандық заңнаманың жарамдылығын бағалау болып табылады. Жұмыс Еңбек кодексінде бекітілген және Қазақстан Республикасы ратификациялаған ХЕҰ-ның 156-Конвенциясынан туындайтын кепілдіктердің еңбек қатынасында тұрған қызметкерді жұмыстан босатудан қорғауға бағытталғанын, ал алгоритмдік кемсітушіліктің персонал іріктеу кезеңіне шоғырланғанын, бұл кепілдіктердің тікелей әрекетінен тыс қалатынын болжайды. Зерттеудің әдіснамалық негізін жүйелік тәсіл, талдау мен синтездің жалпығылыми әдістері, сондай-ақ арнаулы заң әдістері құрады: Еңбек кодексінің, «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» Кодекстің және «Жасанды интеллект туралы» Заңның нормаларын түсіндіру үшін қолданылған формальды-құқықтық әдіс; қазақстандық реттеуді Еуропалық одақ құқығымен және Америка Құрама Штаттарының сот практикасымен салыстыру үшін пайдаланылған салыстырмалы-құқықтық әдіс; алгоритмдік кемсітушілік арналарының типологиясын құруға мүмкіндік берген доктриналық дереккөздер мен құжатталған жағдайларды контент-талдау әдісі. Ғылыми жаңалығы алгоритмдік кемсітушіліктің төрт арнасынан тұратын типология құруда және қазақстандық реттеу моделін Еуропалық одақ пен Америка Құрама Штаттарының тәсілдерімен салыстыруда жатыр. Практикалық маңыздылығы Еңбек кодексінің 6-бабын нақтылау және «Жасанды интеллект туралы» жаңа Заңды еңбек заңнамасымен үйлестіру жөніндегі ұсыныстармен байланысты. Нәтижелер қызметкердің мәртебесін қорғау мен жұмысқа қолжетімділікті қорғау арасындағы тұрақты алшақтықты көрсетеді. Талдау бастапқы болжамды растайды және de lege ferenda ұсыныстарын тұжырымдауға мүмкіндік береді.

Түйін сөздер: алгоритмдік кемсітушілік; отбасылық міндеттері бар қызметкерлер; еңбек қатынастарындағы жасанды интеллект; еңбек құқығы; отбасы құқығы.

Автор өмірбаяндары

  • А.С. Куатова, Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясы, Астана, Қазақстан

    философия докторы (PhD), әділет кеңесшісі, Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясының Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру институтының жалпы құқықтық пәндер кафедрасының доценті

  • М.М. Есиркепова, Сүлейман Демирел атындағы Университет

    философия докторы (PhD), Suleiman Demirel University қауымдастырылған профессоры

  • Н.Д. Мырзатаев, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

    философия докторы (PhD), әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің азаматтық құқық және азаматтық іс жүргізу, еңбек құқығы кафедрасының аға оқытушысы

  • Л.А. Букалерова, State University of Management

    заң ғылымдарының докторы, профессор, «Мемлекеттік басқару университеті»

Жарияланды

2026-11-17

Журналдың саны

Бөлім

АЗАМАТТЫҚ ҚҰҚЫҚ ПЕН ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫ