Өзбекстан Республикасында сақтандыру қызметін тұтынушылардың құқықтарын қорғау жүйесін жетілдіру

Аңдатпа

Мақала сақтандыру нарығына кәсіби қатысушылар ұсынатын қызметтердегі
сақтандырушылардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға арналған. Мақаланың негізгі
мақсаты сақтандыру саласында туындайтын азаматтық-құқықтық қатынастарда шарттың
тарабы болып табылатын сақтандырушының (тұтынушының) құқықтары мен заңды мүдделерін
қорғайтын заңнамалық және нормативтік құқықтық актілерді одан әрі жетілдіру; Сақтандыру
қызметін реттейтін қолданыстағы заңнамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізу ұсынылады.
Мақалада сақтандыру нарығының кәсіби қатысушылары, сақтандыру қызметін көрсету
кезінде сақтандырушылардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың өзекті мәселелері
зерттелді. Жүргізілген зерттеудің мәні ұлттық және шетелдік заңнаманың нормалары, отандық
және шетелдік ғалымдардың доктриналық пікірлері, сақтандыру шарттарындағы тараптар
ретінде сақтандырушылардың құқықтарын қорғау жөніндегі сот және құқық қолдану тәжірибесі
болды. Сақтандыру саласында туындайтын азаматтық-құқықтық қатынастарда шарттың
тарапы болып табылатын сақтандырушының (тұтынушының) құқықтары мен заңды мүдделерін
қорғайтын заңдар мен нормативтік-құқықтық актілерді одан әрі жетілдірудің негізгі мақсаты
болып табылады.
Сақтандыру қызметін реттейтін қолданыстағы азаматтық заңнамаға өзгерістер мен
толықтырулар енгізу, сақтандыру қызметін алу еркіндігіне регламенттеу жолымен сақтанушының
құқықтарын кеңейту, коммерциялық құпия болып табылмайтын қаржылық тұрақтылық туралы
ақпарат, мүлікті, бірнеше сақтандыру ұйымдарындағы өмірді бір мезгілде сақтандыру мүмкіндігі
(бірлесіп сақтандыру), сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру төлемдерін алу үшін пайда
алушыларды (жеке немесе заңды тұлғаларды) тағайындау, сақтандырылған тұлғаны немесе
пайда алушыны ауыстыру мүмкіндігі ұсынылады, сақтандыру шартында көзделген сақтандыру
жағдайы басталған кезде Шартта көрсетілген сақтандыру сомасы шегінде сақтандыру өтемін алу,
моральдық зиян үшін өтемақы талап ету және оның өтемін алу; «Тұтынушылардың құқықтарын
қорғау туралы» заңға сәйкес сақтандыру ұйымы сапасыз қызмет көрсеткен кезде сақтандыру
өтемақысын алу, сақтандыру шартынан туындайтын жағдайларда құқықтарды қорғау үшін сотқа
жүгінуге, сондай-ақ сақтанушының мынадай қосымша міндеттерін жүктеуге, оның ішінде шарт
жасалғанға дейін анықталатын жағдайлар туралы сақтандырушының мәселелері бойынша дұрыс
және нақты ақпарат беруге, сақтандырушыға кез келген сақтандыру жағдайы туралы хабарлауға, сақтанушының сақтандыру шартының қолданылуы кезеңінде сақтандырылған мүліктің сақталуын
қамтамасыз ету мен т.б.
Түйін сөздер: сақтандыру, сақтандыру шарты, сақтандырушы, залалды сақтандыру,
сақтандырушының құқықтары мен міндеттері, тұтынушылар құқығын қорғау, сақтандыру
компаниялары, сақтандыру компанияларының кірістері, реттегіш, актуарийлер.