АҚШ жоғарғы сотының құқықтық жүйедегі рөлі

Аңдатпа

Мақала Америка Құрама Штаттарында соттардың заң шығармашылығын қалыптастыру тақырыбына арналған. Мақсаты – АҚШ Жоғарғы Сотына – конституциялық әділеттіліктің негізін қалаушы және өкілеттіктерді бөлу жүйесіндегі маңызды институтқа арналған. Американдық саяси жазушы Алексис Токвилл аталмыш институтты айрықша дәрежеде ықпалы бар бірегей сот мекемесі «бұрын ешқашан осындай қуатты сот билігі болған жоқ» деп мәлімдеді. Оқырманға АҚШ Жоғарғы сотының феномені бірнеше жолмен қызықты. Біріншіден, оның барлық динамикасы
мен қарама-қайшылықтарында американдық заң мен сот жүйесінің эволюциясы тұрғысынан
өзекті. Екіншіден, сот ісін жүргізу барысында, белгілі бір жағдайда дұрыс преценденттер мен
дәлелдерді табудың күрделі ойлау үдерісі судьялар мен әріптестер арасында ымыраға түсуге
мүмкіндік береді. Мақсаты: АҚШ Жоғарғы Сотының заң шығарушы қызметінің ерекшеліктерін
анықтау, өйткені ғылымдағы сот құқықтарын сақтау шешілмеген мәселе болып қала береді.
Ақырында, американдық Жоғарғы сотқа американдық тарихты заң шығарушы ретінде де,
атқарушы билікпен де қақтығысуға мүмкіндік беретін мекеме ретінде қарастыру өте маңызды.
Екінші жағынан, атқарушы билік Жоғарғы сотқа бос орындардың толтыру логикасын түсіну
маңызды. Бұл елде теріс саяси және құқықтық құбылыстардың себептерін іздестіру жалғасуда,
АҚШ Жоғарғы соты федералдық Конституцияның түсіндірілуіне назар аударады, тұтастай
алғанда заң шығарушы функциясын орындайтын осы сот іс-қимылына, оған жат нәрсе жоқ және
конституциялық негізсіз. Дегенмен, көптеген мәселелер әлі күнге дейін жеткіліксіз зерттелуде,
оның ішінде конституциялық заңнамадағы АҚШ Жоғарғы Сотының рөлі, соттық заң шығарудың
ең маңызды феномені.
Түйін сөздер: заң шығару, юрисдикция, Жоғарғы сот, АҚШ, заң шығарушы орган.