Азаматтық-құқықтық дауларды баламалы реттеудің түрлері мен түсінігі

Аңдатпа

Мақалада азаматтық заңнамада туындайтын дауларды және қақтығыстарды шешу кезінде
қолданылатын келісу рәсімдерін заңнамалық реттеудің негізгі көздері көрсетілген. Келісу
рәсімдерін дамыту Қазақстандағы дауларды реттеудің қазіргі тетіктерін жетілдіру және
азаматтардың бұзылған құқықтарын қорғаудың басымдықтарының бірі болып табылады.
Медиаторды тартумен келісу процедурасы – бұл қазіргі заманғы шындықтың тарихы емес және
олар бұрын болған, дауларды қарау үшін сот процедурасы. Қазақстанда дауларды шешудің
«баламалы» механизмдерінің жоқтығы 1990 жылдары іскерлік қатынастар саласында ерекше
байқалды. 2000 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін «балама дауды шешу» (ARS) және «медиация»
терминдерін пайдалану процессуалды ғылым теориясы мен практикасын зерделеу тақырыбына
айналады. Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасы азаматтық дауларды шешудің альтернативті
жолдары саласында нормативтік базаны қалыптастыруға ұмтылады. Осы саладағы заңнама
тұрғысынан әртүрлі қабылдау заңның жаңа саласын, балама дауды шешу туралы заңды немесе,
басқаша айтқанда, «жеке іс жүргізу құқығы» туралы жаңа теория құруды тудырды. Біз заңның
жаңа саласын мойындау немесе мойындауға қарамастан, келісілген рәсімдерге қатысты арнайы
нормалардан тұратын салыстырмалы түрде тәуелсіз нормалар тобы құрылды деп санаймыз.
Түйін сөздер: медиаторлар қауымдастығы (одағы), медиатор, дауды (дау-шарды) реттеу
туралы келісім, медиацияға қатысушылар, дауларды шешу, азаматтық-құқықтық дау, баламалы
түрлері.