ТҮРКИЯ МЕН ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖАБАЙЫ ТАБИҒАТТЫ ҚОРҒАУДЫ САЛЫСТЫРУ
DOI:
https://doi.org/10.26577/JAPJ200411226Аңдатпа
Зерттеу Түркия мен Қазақстанның жануарлар дүниесі, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар және орман туралы заңнамасының Куньмин-Монреаль жаһандық биоәртүрлілік шеңберінің (KMGBF) мақсаттарына қаншалықты сәйкес келетінін бағалайды. Алты заң бап бойынша талданды: Түркияда – № 4915 Аңшылық туралы заң, № 2873 Ұлттық парктер туралы заң және № 6831 Орман туралы заң; Қазақстанда – № 593-II «Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралы» Заң, № 175-III «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» Заң және № 400-VI Экологиялық кодекс. Материалдық сипаттағы 179 бап KMGBF-тен алынған төрт өлшем бойынша 0–4 EFLD шкаласымен бағаланды: жануарлар дүниесін тұрақты басқару; аңшылық, сауда және тұрақты пайдалану; инвазивті бөгде түрлер; биоәртүрлілік және климаттың өзгеруі. Баптарды екі тәуелсіз экологиялық және орман құқығы маманы бағалады: Түркия заңдарын – автор, Қазақстан заңдарын – Ж. Б. Үмбетбаева. EFLD көрсеткіші 50%-дан асса, заң өлшемге сәйкес деп танылады. Қазақстан заңнамасы жануарлар дүниесін тұрақты басқару өлшеміне сәйкес келеді (55,9%), Түркия заңнамасы сәйкес келмейді (37,9%). № 4915 Аңшылық туралы заң аңшылық, сауда және тұрақты пайдалану өлшеміне сәйкес келетін жалғыз заң (57,7%). Екі ел де инвазивті бөгде түрлер (3,3% және 5,4%) және биоәртүрлілік пен климаттың өзгеруі (1,8% және 3,6%) өлшемдеріне сәйкес келмейді; климат өлшемі бойынша бірде-бір бап 3 немесе 4 балл алған жоқ. Бұл Түркия мен Қазақстанның жануарлар дүниесі туралы заңнамасын KMGBF мақсаттарымен бап бойынша сандық салыстырған алғашқы зерттеу; ол екі елдің 2030 жылға дейін жоюы тиіс нақты құқықтық олқылықтарды анықтайды.
Түйін сөздер: жабайы табиғат заңнамасы, аң аулау заңнамасы, жаһандық биоәртүрлілік шеңбері, құқықтық олқылықтарды талдау, салыстырмалы құқық.










