ДОКТРИНАЛЫҚ МОНИТОРИНГ ЗАҢ ТЕРМИНОЛОГИЯСЫН БІРІЗДЕНДІРУДІҢ НЕГІЗІ РЕТІНДЕ

Авторлар

DOI:

https://doi.org/10.26577/JAPJ200206226

Аңдатпа

Екітілді қылмыстық заңнамадағы терминологиялық бірізділік құқықтық айқындыққа, құқық бұзушылықтарды саралауға және жеке адамның құқықтарын қорғауға әсер етеді. Мақалада Қа-зақстанның мемлекеттік тіліндегі заң терминологиясын біріздендіруге арналған доктриналық мониторинг моделі әзірленеді. Зерттеу формальды-заңдық, жүйелік, герменевтикалық және са-лыстырмалы талдауды халықаралық ғылыми әдебиетке тақырыптық шолумен, сондай-ақ Қыл-мыстық кодекстің 10-бабындағы қазақ және орыс тілдеріндегі терминдерді мысал ретінде са-лыстырумен ұштастырады. Ықтимал терминологиялық кемшіліктердің төрт санаты айқындалып, тоғыз өлшемшарт бойынша бағаланатын жеті кезеңнен тұратын мониторинг үдерісі ұсынылады. Негізгі нәтиже заң нормаларының тұжырымдалуын, ұғымдардың доктриналық мазмұнын, са-лааралық үйлесімділікті және практикалық құқықтық салдарларды байланыстыратын құрылым-далған рәсім болып табылады. Зерттеудің ғылыми жаңалығы осы қырларды құжатталған тер-минологиялық картада біріктірумен және мәнмәтінге байланысты негізді айырмашылықтарды түзетуді қажет ететін кемшіліктерден ажыратумен сипатталады. Ұсынылған модель заңнаманы жетілдіру кезінде және қылмыстық құқық саласындағы қазақ тіліндегі заң терминдерінің түсін-дірме сөздігін әзірлеуде бағдар ретінде қолданыла алады. Жүргізілген талдау модельдің эмпи-рикалық тиімділігін дәлелдеуге емес, оның тұжырымдамалық үйлесімділігін негіздеуге мүмкін-дік береді. Оны алдағы уақытта тексеру үшін екітілді құқықтық мәтіндердің нақты белгіленген корпусы және құқық пен лингвистика саласындағы мамандардың сараптамалық бағалауы қажет. Мақалада терминологияны құқықтық ұғымдар мен институттар деңгейінде, қылмыстық жауап-тылықтың аясын өзгертуге жол бермейтін кепілдіктерді сақтай отырып біріздендіру қажет деген қорытынды жасалады.

Түйін сөздер: доктриналық мониторинг, заң терминологиясы, қылмыстық құқық, лингвисти-

калық аутенттілік, құқықтық айқындық.

Автор өмірбаяндары

  • Ш.Б. Маликова, Университет Нархоз, Алматы, Казахстан

    Маликова Шолпан Балтабековна (хат-хабарға жауапты автор) – заң ғылымдарының кандидаты, доцент, «Нархоз университеті» КЕАҚ Құқық және мемлекеттік басқару мектебінің профессоры (Алматы, Қазақстан, е-mail: mshol-pan7876@gmail.com).

  • С. Дурсун, Стамбул университеті, Стамбул, Турция

    Селман Дурсун – құқық саласындағы философия докторы (PhD), Ыстанбұл университеті Заң факультетінің Қылмыстық құқық және қылмыстық іс жүргізу құқығы кафедрасының доценті (Ыстанбұл, Түркия, е-mail: msholpan7876@ gmail.com).

     

Жарияланды

2026-06-18

Журналдың саны

Бөлім

МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ ТЕОРИЯСЫ МЕН ТАРИХЫ