ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ АХУАЛЫНА ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ ӘСЕР ЕТУІНЕ ҚАТЫСТЫ ҚЫЛМЫСТЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘСЕЛЕЛЕР
DOI:
https://doi.org/10.26577/JAPJ200206826Аңдатпа
Мақалада экономикалық қылмыс пен Қазақстан Республикасының инвестициялық ахуалы арасындағы өзара байланыстың қылмыстық-құқықтық қыры қарастырылады. Соңғы жылдары елде экономикалық құқық бұзушылықтар үшін қылмыстық жауаптылықты реформалау үдерісі жүріп жатқандықтан, бұл мәселенің өзектілігі айрықша арта түсті. Зерттеудің негізгі мақсаты – аталған байланыстың қылмыстық-құқықтық мазмұнын ашып көрсету және инвесторлардың сеніміне әсер ететін қолданыстағы заңнаманың кемшіліктерін анықтау.
Зерттеу экономикалық қылмыстар инвестициялық тартымдылыққа тікелей емес, ең алдымен қылмыстық-құқықтық режимнің сапасы арқылы ықпал етеді деген тұжырымға сүйенеді. Себебі экономикалық қызметті реттеудегі шамадан тыс қылмыстандыру да, керісінше жеткіліксіз әрі нақты айқындалмаған қылмыстандыру да инвесторлар қабылдайтын тәуекел деңгейін арттырады.
Жұмыста формальды-құқықтық, салыстырмалы-құқықтық, статистикалық және жүйелі-құрылымдық зерттеу әдістері қолданылды. Талдау барысында Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 8-тарауы, ресми статистикалық деректер, халықаралық индекстер мен баяндамалар, сондай-ақ шетелдік ғылыми еңбектер негізге алынды. Зерттеу нәтижесінде қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыру, алаяқтық және жалған кәсіпкерлік схемалар, қаржы пирамидалары, салық және кеден саласындағы құқық бұзушылықтар, сондай-ақ банкроттық рәсімдерін теріс пайдалану инвестициялық ахуалға қалай әсер ететіні айқындалды. Сонымен бірге 2023–2025 жылдардағы қылмыстық саясатты ізгілендіру және декриминализациялау реформасының қорғаушылық әлеуеті мен ықтимал тәуекелдеріне баға берілді.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы – қазіргі әдебиетте кең таралған жемқорлық индекстерін эконометриялық өлшеу тәсілінен гөрі, қылмыстық-құқықтық тетіктердің өзін посткеңестік, ресурстық экономика жағдайында кешенді талдауға назар аударуында.
Жұмыстың практикалық маңызы адал кәсіпкерлікке негізсіз қысымды азайтып, шын мәнінде қауіпті экономикалық қылмыстарға қарсы іс-қимылды күшейтуге бағытталған теңгерімді қылмыстық-құқықтық саясат жөніндегі ұсыныстармен айқындалады.
Түйін сөздер: экономикалық қылмыс, инвестициялық ахуал, қылмыстық-құқықтық саясат, Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі, декриминализация.
