МАЛАЙЗИЯДАҒЫ ӘЙЕЛДЕР МЕН ЖАСӨСПІРІМ ҚЫЗДАРҒА ҚАТЫСТЫ ТҰРМЫСТЫҚ ЗОРЛЫҚ-ЗОМБЫЛЫҚТЫҢ АЛДЫН АЛУ МОДЕЛІ: ҚҰРЫЛЫМЫ, ҚАҒИДАТТАРЫ ЖӘНЕ ІСКЕ АСЫРУ ТЕТІКТЕРІ (КРИМИНОЛОГИЯЛЫҚ ТАЛДАУ)
DOI:
https://doi.org/10.26577/JAPJ200206726Аңдатпа
Мақалада Малайзиядағы әйелдер мен жасөспірім қыздарға қатысты тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу моделіне криминологиялық талдау жүргізіледі. Тақырыптың өзектілігі тұрмыстық зорлық-зомбылықтың жеке отбасылық жанжал ғана емес, әйелдердің виктимизациясымен, балалар құқықтарының бұзылуымен, қайталама зорлық-зомбылық тәуекелімен, өтініштердің жасырын сипатымен және зорлық мінез-құлық үлгілерінің ұрпақаралық берілуімен байланысты тұрақты әлеуметтік-криминологиялық құбылыс болуымен түсіндіріледі. Малайзия тәжірибесі қылмыстық-құқықтық, отбасылық-құқықтық, әлеуметтік, медициналық және профилактикалық тетіктерді, оның ішінде заңнамалық шараларды, дағдарыс орталықтарын, тәулік бойғы көмек желісін, қорғау нұсқамаларын, әлеуметтік қызметтер жұмысын және отбасындағы зорлық-зомбылық жағдайларына мамандандырылған әрекет ету рәсімдерін біріктіруімен маңызды.
Зерттеудің мақсаты - әйелдер мен жасөспірім қыздарға қатысты тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алудың малайзиялық моделінің құрылымын, қағидаттарын және іске асыру тетіктерін анықтау, сондай-ақ оның криминологиялық әлеуетін айқындау. Жұмыста формальды-заңи, салыстырмалы-құқықтық, жүйелік, виктимологиялық және криминологиялық әдістер қолданылды. Малайзияның заңнамасы, мемлекеттік органдардың материалдары, CEDAW құжаттары және One Stop Crisis Centres қызметіне қатысты ғылыми зерттеулер талданды.
Зерттеу нәтижесінде тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алудың малайзиялық моделі көп деңгейлі сипатқа ие екені анықталды: ол ағарту және әлеуметтік нормаларды өзгерту арқылы бастапқы профилактиканы, ерте анықтау және жәбірленушілерді шұғыл қорғау арқылы екінші деңгейлі профилактиканы, сондай-ақ сүйемелдеу, оңалту және қайталама виктимизацияны бақылау арқылы үшінші деңгейлі профилактиканы қамтиды. Модельдің күшті жақтарына ведомствоаралық өзара іс-қимыл, қылмыстық-құқықтық және әлеуметтік қорғаудың үйлесуі, алғашқы жүгінудің қолжетімділігі, медициналық және психологиялық көмектің интеграциясы, балалар мен жасөспірімдерді қорғаудың арнайы шаралары жатады. Сонымен бірге жасырындық, қызметтердің аумақтық қолжетімділігі, цифрлық зорлық-зомбылық және қабылданған шаралардың тиімділігін тұрақты бағалау мәселелері сақталады.
Түйін сөздер: тұрмыстық зорлық-зомбылық, әйелдер, жасөспірім қыздар, Малайзия, криминологиялық талдау, виктимология, қылмыстылықтың алдын алу, қорғау нұсқамасы, дағдарыс орталығы, әлеуметтік қорғау
