ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЗАҢНАМА НЕГІЗІНДЕ СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ МӘДЕНИЕТТІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ
DOI:
https://doi.org/10.26577/JAPJ204111726Аңдатпа
Мақалада халықаралық-құқықтық құралдардың мемлекеттік басқару жүйесінде сыбайлас жемқорлықты тұрақты түрде қабылдамау көзқарасын қалыптастыруға қалай ықпал ететіні қарастырылады. Зерттеуде құқықтық тыйымдарға ғана емес, сонымен қатар адалдық қағидатын сақтау талабы мемлекеттік қызметшілердің кәсіби қызметі мен мемлекет және қоғам арасындағы қарым-қатынастардың ажырамас бөлігіне айналатын жағдайларға да назар аударылады. Зерттеу Біріккен Ұлттар Ұйымының 2003 жылғы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы конвенциясына, Еуропа Кеңесі мен Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) бірқатар құжаттарына, сондай-ақ Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мемлекеттер тобының (GRECO) және Халықаралық сыбайлас жемқорлыққа қарсы академияның қызметіне негізделген. Аталған дереккөздерді салыстыру міндетті құқықтық нормаларды, мониторинг тетіктерін, алдын алу шараларын және білім беру бастамаларын бір-бірінен ажыратуға мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижесінде халықаралық тәсілдер бұрын жасалған құқық бұзушылықтар үшін жауаптылықты қамтамасыз етуге ғана емес, сонымен қатар теріс пайдаланушылыққа бастапқыда мүмкіндік туғызатын жағдайларды жоюға да бағытталғаны анықталды. Алайда оларды қолдану ұлттық құқықтық жүйелер арасындағы айырмашылықтарға, мемлекеттік институттардың мүмкіндіктеріне және қабылданған міндеттемелердің орындалу деңгейіне байланысты. Қазақстан мәселесі жеке қарастырылады: шетелдік тәжірибе ұлттық заңнама мен әкімшілік практика тұрғысынан бағалануы тиіс. Құқықтық нормалар қабылданғаннан кейін сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет өздігінен қалыптаспайды деген қорытынды жасалды. Оны қалыптастыру үшін ашық рәсімдер, мемлекеттік органдардың жүйелі қызметі және қоғамның қатысуына нақты мүмкіндіктер қажет. Зерттеу құжаттық-құқықтық сипатқа ие және сыбайлас жемқорлық деңгейін эмпирикалық тұрғыдан өлшеуді көздемейді.
Түйін сөздер: сыбайлас жемқорлық; сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл; сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет; халықаралық заңнама; құқықтық сана; мемлекеттік қызмет; сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат.










