ҚЫЛМЫСТЫҚ ПРОЦЕСТЕ ЦИФРЛЫҚ АҚПАРАТТЫ ПРОЦЕСТІК РЕСІМДЕУ ЖӘНЕ САҚТАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ ҚЫЛМЫСТЫҚ ПРОЦЕСТЕ ЦИФРЛЫҚ АҚПАРАТТЫ ПРОЦЕСТІК РЕСІМДЕУ ЖӘНЕ САҚТАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ

Авторлар

DOI:

https://doi.org/10.26577/JAPJ200411626

Аңдатпа

Ақпараттық технологияларды пайдалана отырып жасалатын қылмыстық құқық бұзушылықтардың көбеюі цифрлық ақпаратты Қазақстан Республикасындағы қылмыстық істер бойынша мәліметтердің негізгі көздерінің біріне айналдырды. Мақаланың мақсаты – сот пен тараптар цифрлық ақпараттың шығу тегін және өзгермегендігін тексере алуы үшін оны алу мен сақтау туралы қандай мәліметтер қылмыстық іс материалдарында тіркелуге тиіс екенін анықтау. Зерттеу формальды-заңдық және салыстырмалы-құқықтық әдістермен жүргізілді: Қазақстан Республикасы Қылмыстық-процестік кодексінің (бұдан әрі – ҚПК) нормалары Ресей Федерациясы ҚПК-нің 164.1-бабымен, ISO/IEC 27037, 27041–27043, NIST SP 800-86 стандарттарымен, ACPO нұсқаулығымен және дәлелдемелерді трансшекаралық алу туралы халықаралық шарттармен салыстырылды. ҚПК цифрлық ақпаратты дәлелдемелердің дербес түрі ретінде бөліп көрсетпейтіні анықталды: ол дәлелдеуге заттай дәлелдеме, өзге құжат немесе хаттаманың мазмұны ретінде тартылады, ал электрондық тасымалдағыштарды алу және ақпаратты көшіру тәртібі заңда реттелмеген. Қолданыстағы ҚПК цифрлық ақпаратты қатыстылық, жол берілетіндік және дұрыстық сияқты жалпы өлшемдер бойынша бағалауға мүмкіндік беретіні (125-бап), ал жазбаның шығу тегінің белгісіздігі мен оны алу тәсілінің тексерілмейтіндігі 112-баптың бірінші бөлігінің 6 және 7-тармақтарымен қамтылатыны көрсетілді; кодексті жаңғырту бағалау өлшемдеріне емес, цифрлық ақпаратты алу және тіркеу рәсіміне қатысты қажет. Қолданыстағы реттеудегі олқылықтар көрсетілген, құжаттаудың тоғыз міндетті элементінен тұратын тізбе және сақтау тізбегі кезеңдерінің сызбасы жасалды. ҚПК-нің 7-бабын электрондық ақпарат тасымалдағышының анықтамасымен толықтыру және кодекске хеш-мәндерді міндетті түрде тіркей отырып, электрондық тасымалдағыштарды алу мен ақпаратты көшіру тәртібі туралы норма енгізу ұсынылды. Нәтижелерді әдістемелік ұсынымдар әзірлеуде және мамандарды оқытуда пайдалануға болады.

Түйін сөздер: цифрлық ақпарат, электрондық тасымалдағыш, сақтау тізбегі (chain of custody), электрондық деректердің түпнұсқалығы, маман әрекеттерін құжаттау, дәлелдемелерді трансшекаралық алу.

Автор өмірбаяндары

  • Б.А. Жилхайдарова, Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясы

    Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясының 8D12302 «Құқық қорғау қызметі» білім беру бағдарламасының докторанты

  • Е.Н. Бегалиев, Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі, Астана, Қазақстан

    заң ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесінің мүшесі

  • И. Ван, Солтүстік-Батыс саяси ғылымдар және құқық университеті, Сиань, Қытай

    Солтүстік-Батыс саяси ғылымдар және құқық университетінің Ұлттық қауіпсіздік мектебінің (Терроризмге қарсы құқық мектебінің) оқытушысы, Орталық және Оңтүстік Азияны зерттеу орталығы директорының орынбасары

Жарияланды

2026-11-17

Журналдың саны

Бөлім

ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚ ЖӘНЕ КРИМИНАЛИСТИКА