ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚ БҰЗУШЫЛЫҚТАРДЫ ЦИФРЛЫҚ ЖАСЫРУҒА ПРОКУРОРЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ: ҚАЗАҚСТАНҒА АРНАЛҒАН ТӘУЕКЕЛГЕ НЕГІЗДЕЛГЕН МОДЕЛЬ
DOI:
https://doi.org/10.26577/JAPJ204111526Аңдатпа
Қылмыстық процесті цифрландыру ақпаратты өңдеуді жеңілдетеді, алайда құқық бұзушылық туралы мәліметтерді өзгертуге, тіркеуді кешіктіруге немесе ресми есептен жасыруға мүмкіндік береді. Зерттеудің мақсаты – Қазақстанда қылмыстан кейінгі цифрлық жасыруды анықтауға арналған тәуекелге негізделген прокурорлық қадағалау моделін әзірлеу. Әдіснама формальды-заңдық, салыстырмалы-құқықтық және статистикалық талдауды қамтиды. Зерттеуде 2020–2025 жылдардағы ресми статистика, ҚР ҚК-нің 432–434-баптары бойынша 2021–2025 жылдардағы 50 сот актісі және 2026 жылғы бірінші тоқсандағы жасыру тәсілдері туралы деректер талданды. Бес істе (10%) электрондық жазбаларды өзгерту немесе цифрлық тіркеуге қасақана кедергі келтіру анықталды: төртеуі 433-бапқа, біреуі 432-бапқа қатысты; 434-бап бойынша мұндай жағдай анықталған жоқ. Жасыру электрондық жазбаларды өзгертуді және мәліметтерді ресми жүйелерге қасақана енгізбеуді қамтыды. Ұсынылған модель ақпараттың бүкіл өмірлік циклін мониторингтеуді, өзгерістерді анықтайтын аудит журналдарын, ауытқуларды анықтауды, деректерді өзара салыстыруды және прокурорлық бағалауды біріктіреді. Ол цифрлық тіркеу әрекеттерін қалпына келтіру арқылы қосымша тексеруді қажет ететін жағдайларды анықтауға көмектеседі. «Виртуалды жанасушылық жаңа қылмыс құрамы емес, доктриналық-талдамалық санат болып табылады және құқықтық бағалауда қолданылады».
Түйін сөздер: прокурорлық қадағалау, қылмыстан кейінгі цифрлық жасыру, қылмыстарды тіркеу, цифрлық дәлелдемелер, тәуекелге негізделген мониторинг.










