Орта Азиядағы трансшекаралық су объектілерін пайдалануды құқықтық реттеу мәселелері

Аңдатпа

Мақалада Орталық Азиядағы трансшекаралық өзендердің суды бірлесіп пайдалану
проблемаларының шиеленісу себептері талданады. Аймақ мемлекеттері арасындағы
қатынастардың қазіргі күрделі мәселелері жекелеген мемлекеттердің тиімділігін, өндірістердің
жұмысын, халқының тіршілік қауіпсіздігі деңгейін төмендетеді, су мен жер экожүйелерін
төмендетеді. Аймақтағы суды пайдалану және оны басқару мүмкіндігі Орталық Азия аймағының
кейбір мемлекеттерінің экономикалық және саяси қысымының күшті тетігіне айналуда.
Халықаралық тәжірибе әр түрлі институционалдық тетіктерді белсенді қолдана отырып,
көпжақты және екі жақты келісімдер, хаттамалар және басқа да құқықтық нысандар негізінде
трансшекаралық суларды басқару және қорғау саласындағы ынтымақтастықты реттеу саласында
үлкен тәжірибе жинақтады. Орталық Азия үкіметтері бірқатар мәселелер бойынша бірыңғай
келісімге келе алмайтындығын ескере отырып, Еуропаның тәжірибесін пайдалану ұсынылады.
Халықаралық су заңнамасының дамуына қарамастан, суды бірлесіп пайдалану мәселелері іс
жүзінде шиеленісіп, халықаралық қақтығыстарға ұласуда. Қақтығыстардың алдын алу үшін автор
Қазақстанның халықаралық саясаттағы белсенді ұстанымына және трансшекаралық ашылатын
құрылыстарды пайдалану туралы жасасқан келісімдердің саны мен сапасына қарамастан,
өз мүмкіндіктерін пайдалану және трансшекаралық өзендердің тұтынылуын азайту керек
деп санайды. Сондай-ақ суды үнемді және экологиялық таза пайдалануға негізделген гидро-
дипломатия саясатын жалғастыру ұсынылады.
Түйін сөздер: су құқығы, су қауіпсіздігі, трансшекаралық су объектілері, ортақ су пайдалану,
құқықтық реттеу.