Жемқор лауазымды тұлғалармен жасалған экономикалық қылмыстарды тергеудегі жауап алудың ерекшеліктері

Аңдатпа

Мақала экономикалық қылмыстарды тергеу кезінде жүргізілетін лауазымды адамдардан жауап алудың ерекшеліктерін зерттеуге арналған. Мақалада экономикалық қылмыс жасауға қатысы бар лауазымды адамдардан жауап алуды жүргізу мақсатын анықтауға; жауап алуға жататын адамдарды жіктеуге; толық емес және объективті емес деректер беруге әсер ететін мәнжайларды анықтауға; күдіктілерден (айыпталушылардан) даулы жағдайларда жауап алу кезінде қалыптасқан әдеттегі жағдайларды зерттеуге; жалған айғақтарды анықтау және әшкерелеу әдістерін зерттеуге және т. б. байланысты мәселелер қарастырылған. Жауап алуды тиімді жүргізу бойынша, оның ішінде осы санаттағы істер бойынша күдіктілерді (айыпталушыларды) жауап алуға дайындау кезінде қажетті құжаттарды, нормативтік көздерді, арнайы әдебиеттерді, мамандардың пікірлерін, жауап алу мақсатына қатысты іс бойынша жиналған басқа да дәлелдемелерді зерделеуді; қажетті құжаттарды уақтылы алып қоюды және қарауды, куәлік базаны қалыптастыруды, тиісті зерттеулер, оның ішінде деректері жауап алынатын адамдардың айғақтарын растай алатын немесе теріске шығара алатын сараптамаларды жүргізуді қамтитын ұсынымдар тұжырымдалды; жауап алынып отырған адамның тұлғасы, оның зияткерлік, іскерлік қасиеттері, білімі мен тәжірибесі, тән ерекшеліктері, психологиялық жай-күйі, тергеуге қатысты және куәлердің айғақтары, ЖІҚ материалдары, ресми анықтамалық ақпарат және т. б. болуы мүмкін сол сияқты қажетті мәліметтерді алу; жауап алу кезінде қажет болуы мүмкін тиісті құжаттарды, басқа да тергеу әрекеттерінің хаттамаларын, нормативтік материалдарды іріктеу; жауап алынатын адамдардың ықтимал мәлімдемелерін теріске шығаратын нақты деректерді жинау немесе тергеушінің бекітуі «өз бетімен ештеңе жоқ»; жауап алудың жазбаша жоспарын жасау (әсіресе жаңадан бастаған тергеушілер үшін маңызды), ол белгілі бір мәселелердің қатаң алгоритмін емес, ал жауап алынатын адамның мінез-құлқының мүмкін болатын әрекетіне, соңғысы хабарлаған жаңа ақпараттың сипатына байланысты диалогтың тармақталған перспективасын білдіруі тиіс. Мақаланың ғылыми-әдістемелік негізін Қазақстан Республикасының ҚК, ҚР ҚПК, сонымен қатар Қазақстанның және шет елдердің атақты ғалым криминалистерінің еңбектері құрайды. Түйін сөздер: жауап алу, тергеу әрекеттері, тергеу, айыптау, жауап алудың ерекшеліктері, тактикалық міндет, тергеуші, күдікті, айыпталушы, қылмыс, сыбайлас жемқорлық.